Şüphesiz ki İran’a karşı yürütülen savaş yalnızca geçici bir bölgesel çatışma değildir. Yaşananlar, dünya siyasetinin derin katmanlarında hareket eden büyük bir dönüşümün sahadaki görünür yüzüdür. Çünkü mesele birkaç askeri tesisin vurulmasından ya da bazı devletlerin nüfuz alanlarının sınırlandırılmasından ibaret değildir. Asıl mesele çok daha büyüktür: Yeni dünyanın süper güçleri kimler olacak ve Ortadoğu’nun kaderini bundan sonra kim belirleyecektir?

Bu savaş, güç dengelerinin yeniden yazıldığı bir çağın eşiğinde yaşanmaktadır. Dünya siyasetinin haritası sessiz fakat derin bir şekilde değişmektedir. Her büyük savaş gibi bu çatışma da yalnız cephelerde yürütülmemektedir. Enerji hatlarında, ticaret yollarında, diplomatik masalarda ve küresel sermaye ağlarında da aynı savaşın farklı cepheleri açılmış durumdadır. Bu yüzden İran etrafında oluşan gerilim, yalnızca askeri bir kriz değil; aynı zamanda uluslararası sistemin yeniden şekillendiği bir dönemin habercisidir.

Ortadoğu bu dönüşümün merkezinde yer almaktadır. Çünkü bu coğrafya yalnızca bir bölge değildir; modern dünya sisteminin kalbinde atan stratejik bir düğümdür. Enerji akışı buradan geçer, hayati deniz yolları burada kesişir ve küresel ittifakların önemli bir bölümü bu toprakların üzerinde şekillenir. Bu nedenle Ortadoğu’da patlayan hiçbir savaş uzun süre yerel kalmaz. Kısa süre içinde küresel güçlerin hesaplarının kesiştiği daha geniş bir mücadeleye dönüşür. Bugün İran etrafında gelişen kriz de tam olarak böyle bir sürecin parçasıdır.

Bu karşılaşma yalnız İran ile İsrail veya İran ile ABD arasında yaşanan bir hesaplaşma değildir. Aslında bu, daha büyük bir sorunun sahadaki tezahürüdür. Asıl soru şudur: ABD, İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurduğu küresel hegemon düzeni sürdürebilecek mi? Yoksa yükselen yeni güçler — Çin, Rusya, bölgesel ittifaklar ve yeni ekonomik bloklar — dünya siyasetinin merkezini yeniden mi şekillendirecektir?

ABD’nin küresel gücü çoğu zaman askeri kapasitesi, teknolojik üstünlüğü ve finansal sistem üzerindeki hâkimiyetiyle açıklanır. Ancak bu imparatorluğun en büyük zaafı belki de tam burada yatmaktadır. Çünkü bu imparatorluğun en büyük zaafı ruhsuzluğudur. Silahlarının üstünlüğü sayesinde üretimi ve tüketimi artırabilen bir güç olabilir; fakat insanlığın geleceğine dair ahlaki, kültürel ya da medeniyet tasavvuru taşıyan bir proje ortaya koyamamaktadır.

Bu durumu iki asır önce fark edenlerden biri Fransız düşünür Alexis de Tocqueville idi. 1835 yılında yayımlanan “Amerika’da Demokrasi” adlı eserinde, henüz doğmakta olan Amerikan toplumsal karakterini şu sözlerle tasvir ediyordu: “Ben, para aşkının insanların kalplerinde böylesine büyük bir yer tuttuğu başka bir halk tanımıyorum. Bir maceracılar ve spekülatörler yığını olan bir halk.” Tocqueville’in bu gözlemi yalnızca bir toplum eleştirisi değildir. Aynı zamanda modern kapitalist imparatorluğun ruhunu teşhis eden erken bir uyarıdır.

Bu uyarıyı daha sonra derinleştiren isimlerden biri de 32 yaşından hayatını kaybeden Fransız genç kadın filozof Simone Weil olmuştur. Henüz 1940’larda yaptığı şu tespit bugün daha iyi anlaşılmaktadır: “İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’nın Amerikanlaşması vahim bir tehlikedir. Eğer bu gerçekleşirse neleri kaybedeceğimizi de biliyoruz… Avrupa’nın Amerikanlaşması yeryüzünün de Amerikanlaşmasını hazırlayacaktır… Sonuçta insanlık mazisini kaybedecektir.” Weil’in sözleri, yalnız bir kültürel eleştiri değildir. O aynı zamanda modern dünyanın içine sürüklendiği hafıza kaybını işaret etmektedir. Çünkü Amerikanlaşma yalnız siyasi bir genişleme değildir; aynı zamanda kültürün, tarihin ve medeniyet hafızasının aşınmasıdır. Dünya yavaş yavaş köksüz bir küresel pazar toplumuna dönüşmektedir.

Bu sürecin sonuçlarını yıllar önce öngören bir başka isim de Fransız Müslüman düşünür Roger Garaudy’dir. 1997 yılında kaleme aldığı “Çöküşün Öncüsü ABD” adlı eserinde Garaudy, Amerikan gücünün yalnız ekonomik veya askeri bir kriz yaşamadığını, aynı zamanda derin bir medeniyet krizine sürüklendiğini vurgulamaktadır. Bugün Amerikan siyasetinde görülen sert ve öngörülemez hamleler — özellikle Trump döneminde ortaya çıkan ve “Deli Adam Siyaseti” olarak tanımlanan yaklaşım — aslında bir imparatorluğun çöküş korkusuyla verdiği refleksler olarak okunabilir. Tarih bize gösteriyor ki çöküşe giden imparatorluklar çoğu zaman en sert ve en agresif dönemlerini son yıllarında yaşarlar.

Bütün bu gelişmeler Ortadoğu’nun geleceğini daha da kritik hale getirmektedir. Önümüzdeki yıllarda bölgenin kaderi büyük ölçüde bazı temel soruların vereceği cevaplara bağlı görünmektedir. İran, yaşadığı askeri ve ekonomik baskılardan sonra yeniden toparlanabilecek mi? İsrail sahip olduğu askeri üstünlüğü kalıcı bir siyasi düzene dönüştürebilecek mi? Türkiye kriz kuşağını kendi lehine yönetebilecek mi? Körfez ülkeleri güvenlik ile refah arasında nasıl bir denge kuracaktır?

Bugün yaşanan gelişmeler bu soruların ne kadar hayati olduğunu açıkça göstermektedir. İran’ın petrol akışını kesme tehdidi, hava sahamıza giren füzeler, İsrail’in İran ve Hizbullah cephelerini aynı anda açık tutması ve Türkiye’nin NATO şemsiyesi altında kalırken diplomatik manevra alanını genişletmeye çalışması, Ortadoğu’nun ne kadar kırılgan dengeler üzerinde durduğunu ortaya koymaktadır.

Bu tabloda Körfez ülkeleri artık pasif seyirciler değildir. Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman ve Kuveyt gibi devletler için mesele yalnız İran’la güvenlik rekabeti değildir. Aynı zamanda enerji yollarının korunması, ticaret koridorlarının güvenliği ve ekonomik dönüşüm projelerinin sürdürülebilirliği de söz konusudur. Hürmüz Boğazı üzerindeki baskı ya da tanker güvenliği meselesi Körfez ekonomilerinin hayati damarını doğrudan etkiler. Bu nedenle Körfez başkentleri bir yandan ABD güvenlik şemsiyesini korurken diğer yandan İran’la doğrudan çatışmadan kaçınan dikkatli ve hesaplı bir diplomasi yürütmektedir.

Bugünün Ortadoğu denkleminde Türkiye’nin rolü de giderek daha belirleyici hale gelmektedir. Türkiye artık yalnızca bir bölgesel aktör değildir. Jeopolitik konumu, askeri kapasitesi, diplomatik ağı, güçlü liderliği ve ekonomik bağlantıları sayesinde bölgesel dengeleri etkileyebilecek bir merkez güç potansiyeline sahiptir. Mesele yalnız askeri güç değildir; enerji hatlarını, ticaret yollarını ve diplomatik ağları aynı stratejik perspektif içinde bir araya getirebilmektir. Türkiye’nin stratejik avantajı tam da burada yatmaktadır.

Hasıl-ı kelâm, coğrafyamızın içinden geçtiği bu fırtınalı dönemde güçlü ittifaklar hayati önem taşımaktadır. Türkiye ile Arap dünyası ve Körfez ülkeleri arasında kurulacak gerçek ve kalıcı bir stratejik ittifak yalnızca diplomatik bir yakınlaşma anlamına gelmez. Bu, Ortadoğu’nun güç mimarisinde köklü bir değişim demektir. Böyle bir birliktelik Türkiye’nin askerî ve coğrafî gücünü, Körfez’in enerji ve sermaye kapasitesini ve Arap dünyasının demografik ve kültürel ağırlığını aynı eksende buluşturma potansiyeline sahiptir. Böyle bir ittifak yalnız bölgeyi değil, küresel güç dengelerini de değiştirebilir.

Belki de daha ileri bir aşamada, bölgesel barışın kalıcı hale gelmesi için İran’ın da bu mimarinin içine dahil edilmesi kaçınılmaz olacaktır. Çünkü Ortadoğu’nun gerçek istikrarı ancak bölgenin kendi güçlerinin kuracağı dengeli bir mimariyle mümkündür. Aksi halde tarih tekrar edecektir. Ve Ortadoğu bir kez daha başkalarının savaşlarının sahnesi olmaya devam edecektir…